مانەوە، پەنابەری و دەرکردن

گرنگترین شت ئەوەیە کەیسەکەت لەگەڵمان هاوبەش بکەیت.

کەیسەکە دەپشکنین و دیاری دەکەین چ بەڵگەیەک پێویستە و لە کوێوە دەتوانرێت وەربگیرێت.

هەروەها چەندین ڕاپۆرتمان هەیە دەربارەی وڵاتەکەت – بارودۆخەکەی، کەلتوور و نەریتە ئایینییەکان – کە دەتوانن کەیسەکەت بەهێز بکەن. ئەم ڕاپۆرتانە دەسەڵاتداران و دادگاکانی ئەورووپا پشتیان پێدەبەستن. ئەو کاتە چیرۆکەکەت تەنها لێدوانێک نییە، بەڵکو لێدوانێکە کە پشتیوانی ڕاپۆرتی دەزگا ناسراوەکانی ئەورووپای وەک EUAA و Landinfo ی هەیە.

یاساکان

• وڵاتی بەرپرسیار یاساکان دیاری دەکەن کام وڵات داواکارییەکەت لێدەکۆڵێتەوە، نەک تۆ. ڕێسای (یەکێتیی ئەورووپا) ٢٠٢٤/١٣٥١ بۆ داواکارییە نوێیەکان جێگای دەبلین سێی گرتەوە؛ داواکارییە کۆنەکان هێشتا بە دەبلین سێ دەڕۆن. پێوەرەکان بە ڕیزبەندییەکی دیاریکراو بەکاردێن – منداڵی بێ هاوڕێ، خێزان لە ئەورووپا، ڤیزا یان مۆڵەتی مانەوە، خوێندن – و وڵاتی هاتنەژوورەوە لە کۆتاییدا دێت.
• هەمیشە پێمان بڵێ خێزان لە ئەورووپا، ئایا تەمەنت لە خوارەوەی ١٨ ساڵە، و هەر ڤیزا، مۆڵەتی مانەوە یان خوێندنێکی پێشوو لە وڵاتێکی ئەورووپی. ئەمە دەتوانێت ئەو وڵاتە بگۆڕێت کە بەرپرسیار دەبێت.
• ماددەی ٣ ی پەیماننامەی ئەورووپی پاراستنی ڕەها. کەس ناگەڕێنرێتەوە بۆ ئەشکەنجە یان مامەڵەی نامرۆڤانە یان سووکایەتیکەر.
• پاراستنەکە تەندروستی دەروونیش دەگرێتەوە ئاستەکە بۆ نەخۆشی دەروونی سەختیش جێبەجێ دەبێت (ساڤران دژی دانمارک، ژووری گەورە ٢٠٢١). ئاستەکە بەرزە: دەبێت مەترسییەکی ڕاستەقینەی خراپبوونی سەخت، خێرا و نەگەڕاوەی تەندروستی هەبێت کە دەبێتە هۆی ئازارێکی توند یان کەمبوونەوەی بەرچاوی تەمەنی چاوەڕوانکراو.
• پاراستنەکە مەترسی لە کەسانی تایبەتیشەوە دەگرێتەوە ماددەی ٣ کاتێکیش جێبەجێ دەبێت کە مەترسییەکە لە کەس یان گرووپی ناحکومییەوە بێت. مەرجەکە ئەوەیە کە مەترسییەکە ڕاستەقینە بێت و دەسەڵاتەکانی وڵاتەکەت نەتوانن پاراستنی پێویستت بدەنێ (H.L.R. دژی فەڕەنسا ١٩٩٧، پشتڕاستکراوەتەوە لە بڕیاری ژووری گەورە J.K. و ئەوانی دیکە دژی سوید ٢٠١٦).
• پێوەری سەلماندن پێویست ناکات بسەلمێنیت کە مەترسییەکە زیاتر لە ئەگەری نەبوونیەتی. مەترسییەکی ڕاستەقینە بۆ ژیان و تەندروستی بەسە، بەڵام ئەگەرێکی زۆر دوور بەس نییە. گومانی ڕەوا دەبێت بە سوودی تۆ لێکبدرێتەوە.

ڕەتکردنەوە کۆتایی نییە، بەڵام ماوەکە بڕیاردەرە. لە کاتی وەرگرتنی بڕیارەکەوە دەست پێدەکات – نەک لە کاتی تێگەیشتنت. زۆرجار دوای ڕەتکردنەوە ماوەی ڕۆیشتن و ئاگاداری دەرکردن دێت. ئەمانە دوو شتی جیاوازن، هەریەکەیان ماوەی خۆی هەیە.

ئەمە دەکەین

• بڕیارەکە دەخوێنینەوە و بە وردی دیاری دەکەین کام ماوە جێبەجێ دەبێت
• وەڵامی ئاگادارییەکە دەنووسین و داوای ڕاگرتنی جێبەجێکردن دەکەین
• تانەکە دەنووسین و تا بڕیار بەدوایدا دەچین – بە پارێزەرەوە لە دادگا

یاساکان

• تانەکە سەرەتا بۆ لایەنی تانە دەچێت. ئەگەر ڕەتکردنەوەکە بمێنێتەوە، دەکرێت کەیسەکە بۆ دادگا ببرێت.
• درێژییەکە ماددەی ١١(٢)ی ڕێنمایی گەڕاندنەوە دەڵێت قەدەغەی هاتنەژوورەوە بەپێی هەموو بارودۆخە پەیوەندیدارەکانی کەیسەکە دیاری دەکرێت و بەگشتی لە پێنج ساڵ تێناپەڕێت. تەنها ئەگەر بە مەترسییەکی گەورە بۆ ئاسایش یان ڕێکخستنی گشتی دابنرێیت، دەکرێت درێژتر بێت.
• دەکرێت بەرامبەر بە درێژییەکە سکاڵا بکرێت دادگای ئەورووپیی مافی مرۆڤ داوا دەکات کە دەسەڵاتەکان بەڕاستی هەڵبسەنگێنن قەدەغەکە دەبێت چەند بەردەوام بێت و لەگەڵ ژیانی خێزانیت بیسەنگێنن. قەدەغەیەکی هەمیشەیی کە ناتوانرێت کەم بکرێتەوە و بەبێ ئەو هەڵسەنگاندنە تایبەتییە دراوە، پێچەوانەی ماددەی ٨ زانراوە (ماسلۆڤ دژی نەمسا ٢٠٠٨، ساڤران دژی دانمارک ٢٠٢١).

ئایا مۆڵەتەکە بەڕاستی ڕۆیشتووە یان نا، بەندە بە وڵات و جۆری مۆڵەتەکە. ماوەکان لە شەش مانگەوە تا چەند ساڵ دەگۆڕێن. تێپەڕینی ماوەکە بە شێوەیەکی خۆکار واتای لەدەستدانی کەیسەکە نییە. هەم سەردانی کورت و هەم بارودۆخی دەرەوەی دەسەڵاتت دەتوانن ژمێریارییەکە بگۆڕن.

یاساکان

• ئەڵمانیا هەموو مۆڵەتەکانی مانەوە – بە مۆڵەتی هەمیشەییشەوە (Niederlassungserlaubnis) – دوای ٦ مانگ لە دەرەوەی وڵات دەڕۆن، مەگەر دەسەڵاتەکە ماوەیەکی درێژتری دیاری کردبێت. یاسای دوازدە مانگ تایبەتە بە دۆخی نیشتەجێبوونی درێژخایەنی یەکێتیی ئەورووپا و دووری لە یەکێتییەکە دەژمێرێت، نەک لە ئەڵمانیا.
• دانمارک ٦ مانگ لە دەرەوە – و ١٢ مانگ ئەگەر مۆڵەتی هەمیشەییت هەیە، یان مۆڵەتێک کە دەتوانێت هەمیشەیی بێت و زیاتر لە دوو ساڵ بە یاسایی لە وڵاتەکە ژیاویت. ئەگەر نیشتەجێبوونەکەت جێبهێڵیت، مۆڵەتەکە هەروەها دەڕوات.
• هۆڵەندا ئەگەر IND پێی وابێت کە شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکیت لە وڵات چووەتە دەرەوە، دەکرێت مۆڵەتەکە بکێشرێتەوە. ئەوەی چەند دەتوانیت دوور بیت بەندە بە جۆری مۆڵەتەکەت.
• سوید ئەگەر زیاتر لە ساڵێک دوور بیت، دەسەڵاتی کۆچبەری دەتوانێت مۆڵەتەکە هەڵبوەشێنێتەوە. دەتوانیت بە ئاگادارکردنەوەیەکی پێشوەخت بیپارێزیت – ئاگادارکردنەوەکە دەبێت لانیکەم هەفتەیەک پێش ڕۆیشتن بگات.
• نۆرویج مۆڵەتی مانەوەی هەمیشەیی دوای دوو ساڵی بەردەوام لە دەرەوە دەڕوات، یان دوای مانەوەیەک کە بە پێکەوە دوو ساڵ بێت لە ماوەی چوار ساڵدا. پێش تێپەڕاندنی ئەم سنوورە داوا بکە.
• دۆخی نیشتەجێبوونی درێژخایەنی یەکێتیی ئەورووپا دوای ١٢ مانگی بەردەوام لە دەرەوەی یەکێتییەکە لەدەست دەچێت. چەند وڵاتێک دووری درێژتر قبووڵ دەکەن. ئەم دۆخە لە دانمارک، ئیرلەندا و نۆرویج جێبەجێ نابێت.

بڕیارە دادگاییەکان و لێبووردنەکان

• دادگای دادپەروەریی یەکێتیی ئەورووپا، کەیسی C-432/20 (٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢) هەر ئامادەبوونێکی جەستەیی لە یەکێتیی ئەورووپا لە ماوەی دوازدە مانگەکەدا دووربوونەکە دەبڕێت – چەند ڕۆژێک بەسە. بڕیارەکە تایبەتە بە دۆخی نیشتەجێبوونی درێژخایەنی یەکێتییەکە، نەک بە مۆڵەتە نیشتیمانییەکان.
• ئەڵمانیا ئەگەر مۆڵەتی هەمیشەییت هەیە و لانیکەم ١٥ ساڵ بە یاسایی لە ئەڵمانیا ژیاویت، بە دەرچوون لە وڵات نایڕوات – بەمەرجێک بژێوی ژیانت دڵنیابێت و هیچ هۆکارێکی دەرکردن نەبێت. هەروەها پێش ڕۆیشتن دەتوانیت داوای ماوەیەکی درێژتری گەڕانەوە بکەیت.
• سوید ئەگەر لانیکەم هەفتەیەک پێش ڕۆیشتن دەسەڵاتی کۆچبەری ئاگادار بکەیتەوە، مۆڵەتەکە دەتوانێت تا ساڵێک بمێنێتەوە – بۆ هەندێک مۆڵەتی توێژەر دوو ساڵ.

لە زۆربەی وڵاتان دەتوانیت داوا بکەیت مۆڵەتەکەت بپارێزیت – بەڵام زۆرجار داواکارییەکە پێش ڕۆیشتن پێشکەش دەکرێت. ئەگەر ماوەکە بەسەرچووبێت، کەیسەکە بەدڵنیایی لەدەست نەچووە: دەسەڵاتدارەکان دەبێت پێش بڕیار ئاگادارت بکەنەوە، و بڕیارەکەش تانەی لێدەدرێت.

قەدەغەی هاتنەژوورەوە هەموو دەرگاکان دانەخات. دەکرێت کورت بکرێتەوە، هەڵبوەشێتەوە – و لە هەندێک حاڵەتدا هێشتا ڤیزای سەردانت پێدەدرێت.

ئەمە دەکەین

• بڕیارەکە دەهێنین و دیاری دەکەین قەدەغەکە چەند دەخایەنێت
• هۆکاری هەڵوەشاندنەوە، کورتکردنەوە یان ڤیزای سنووردار هەڵدەسەنگێنین
• بەڵگەکانی پەیوەندی، تەندروستی یان بارودۆخی گرنگی تر ئامادە دەکەین

یاساکان

• درێژییەکە ماددەی ١١(٢)ی ڕێنمایی گەڕاندنەوە دەڵێت قەدەغەی هاتنەژوورەوە بەپێی هەموو بارودۆخە پەیوەندیدارەکانی کەیسەکە دیاری دەکرێت و بەگشتی لە پێنج ساڵ تێناپەڕێت. تەنها ئەگەر بە مەترسییەکی گەورە بۆ ئاسایش یان ڕێکخستنی گشتی دابنرێیت، دەکرێت درێژتر بێت.
• هەڵوەشاندنەوە ماددەی ١١(٣) دوو ڕێگا دەخاتەڕوو. بە هۆکاری مرۆڤدۆستانە، وڵاتێک دەتوانێت لە کەیسێکی تایبەتدا قەدەغەی هاتنەژوورەوە نەسەپێنێت، بیکێشێتەوە یان ڕایبگرێت. بە هۆکاری دیکە، وڵاتێک دەتوانێت قەدەغەکە بکێشێتەوە یان ڕایبگرێت – لە کەیسی تاکەکەسیدا یان بۆ جۆرە دیاریکراوەکانی کەیس.
• لەگەڵ ئەوەشدا ڤیزای سەردان ماددەی ٢٥ی یاسانامەی ڤیزا ڕێگا بە وڵاتێک دەدات بە شێوەی دەرچوو ڤیزایەکی سنووردار دەربکات – بە هۆکاری مرۆڤدۆستانە، بەرژەوەندی نەتەوەیی یان ئەرکی نێودەوڵەتی – تەنانەت کاتێک مەرجەکانی هاتنەژوورەوە جێبەجێ نەبوون یان تۆمارێک لە سیستەمی SIS هەیە. ڤیزاکە بەگشتی تەنها بۆ ئەو وڵاتەیە کە دەریدەکات، و بڕیارەکەش لای ئەو وڵاتەیە.

پەیوەندی خێزانی، نەخۆشی سەخت یان مردن لە خێزانی نزیک، چارەسەری خۆت، دانیشتنی دادگا یان هۆکاری پراکتیکی گرنگی تر دەتوانن پشتیوانی لەم داواکارییە بکەن. خۆکارانە نییە – دەبێت داوا بکرێت، بەڵگە بدرێت و پاڵپشت بکرێت.